Diğer Bloglarım:
Nasreddin Hoca Osmanlıca Ebru Sanatı Muhlis Yalaka Makaleler / koksalciftci@hotmail.com
[Karikatürlerini kullanmama izin verdiği için Erdil Yaşaroğlu'na teşekkür ederim...]

Şems-i Tebrizi Öldürür müydü?



Şems, Nasreddin Hoca tiplemesinin doğuşundaki en önemli etkenlerden biri. Bu nedenle Hoca'yı tanımak için, diğerlerinde olduğu gibi onun da öz yaşam öyküsünü tam doğrusu neyse öyle öğrenmek zorundayız.
*
Uzun yıllar Şems ve çevresindeki dervişlerin; dünyadan elini çekmiş, etliye sütlüye karışmayan, günlerini ibadetle, din aşkıyla geçiren, hoşgörülü, ağzı dualı, nur yüzlü insanlar olduklarını sanırdım. Böyle düşünmemi edebiyat derslerinde öğretilenler sağlamıştı. Üniversite yıllarında Mevlevi kaynaklarını okudum ve büyük hayal kırıklıkları yaşadım; çünkü hiçbiri aktarıldığı gibi değildi.
*
Sizlerle, bir tür Mevlana Sireti sayılacak olan Ahmet Eflaki'nin kaleme aldığı Ariflerin Menkıbeleri adlı eserdeki Şems-i Tebrizi bilgilerini paylaşmak niyetindeyim. Eser, yazar Eflaki Dede'nin geç yaşlarında kaleme alınmış. İlginç olan, yazım süresince Mevlana torunu Ulu Arif Çelebi'nin yazara bir tür editörlük etmiş olmasıdır. Yani metinler yazıldıkça Ulu Arif Çelebi'ye getirilir, inceletilir, kuşkulu bölümler görgü tanıklarına danışılır, yanlışlar varsa düzeltilir, bir sonraki bölüme öyle geçilirdi.
Kaynağım, MEB'in 1986'da bastığı, değerli ilahiyatçı Tahsin Yazıcı'nın çevirisi.
Eserin 2. cildinin 4. bölümü, 85 sayfa olarak Şems-i Tebrizi'yi tanıtmaya ayrılmış.
*
Eflaki, eserinde onun karakterini şöye tanımlıyor:
"Kalbi uyanık bazı büyükler, Mevlana Şems-i Tebrizi'ye Seyfu'llah (Tanrı'nın kılıcı) derlerdi; çünkü o kimden incinse, ya öldürür veya onun ruhunda yaralar açardı." (c II, s 53)
Gerçekten Şems-i Tebrizi öldürür müydü?
Eflaki, öldürdüğüne dair üstü kapalı da olsa örnekler veriyor. İşte bazıları:
1-
Aksaray'da müezzin öldürüyor:
"Mevlana Şemseddin Hazretleri bir gün de Kayseri'den Aksaray'a geldi ve bir mescitte konakladı. Yatsı namazından sonra müezzin şiddetle: 'Mescitten git, başka yerde konakla' dedi. Mevlana Şems: 'Beni bırak şurada rahat edeyim' dedi. Müezzin, ..çok şiddet gösterdi. Şemseddin de ona: 'Dilin şişsin' dedi. Hemen müezzinin dili şişti. Şemseddin de mescitten çıkıp Konya'ya gitti. Mescitin imamı, geldi, müezzini can çekişir bir halde buldu.' (c II, s 44)
İnananlar için söyleyecek sözümüz yok. Fakat bir beddua ile bir insanın dilinin şişmesi ve can çekişerek ölmesi bizim için ciddiye alınacak bir gerçeklik değil. Gençliğinde Alamut'da özellikle suikast ve yakın savaş eğitimi görmüş bir 'dai'nin çelimsiz bir müezzini komaya sokması o dönemde sıkça rastlanabilecek olaylardandı. İsmaililik bunun üstüne kurulmuş bir örgütlenmeydi çünkü. Unutmayalım, Şems-i Tebrizi bir Alamut prensiydi. (Tezkire-i Devletşah, c 2, s 251)
2-
Sema dönen dervişi öldürüyor:
"Bir gün Mevlana Şemseddin, Irak-ı Acem'de sema ediyordu. Bir kalender de o mecliste dönüyor, hırkası daima Şems'e dokunuyor ve bundan hiç çekinmiyordu. Bir iki defa kendisine: 'Ey derviş biraz öteye git' diye söyledilerse de kalender: 'Meydan geniştir' diye cevap vererek hiç aldırmadı. Mevlana Şemseddin semai bırakıp gitti. Kalenderi de o anda yere düşüp öldü." (c II, s 50-51)
Yukarıdaki tespiti anımsayalım: 'O kimden incinirse öldürürdü'. Kalender'in kusuru, incitmiş olması.
3-
Kimya Hatun'u boynunu kırarak öldürüyor:
Şems Konya'ya geldiğinde 60 yaşındadır. Mevlana, evin 15 yaşındaki kölesi ve oğlu genç Alaeddin'in yavuklusu olan Kimya Hatun'u yaşlı Şems'le evlendirir. Kız mutlu değildir, sürekli evden kaçar, belki de yavuklusu ile buluşur. Mevlana bizzat arar, bulur, kolundan tutup sürükleyerek getirir, Şems'e teslim eder. Bu, sürekli yinelenir. Son kez getirildiğinde ise olanlar olur:
"Bir gün kadınlar, Şems'ten izin almaksızın Sultan Veled'in büyük annesi ile birlikte Kimya Hatun'u gezmek maksadıyla bağa götürdüler. Birdenbire Mevlana Şemseddin eve geldi, onu evde bulamadı. ..Mevlana Şems fena halde kızdı. Kimya Hatun eve gelince hemen boynu tutuldu. Kuru bir odun gibi hareketsiz kaldı. Üç gün feryat ve figan edip öteki dünyaya göçtü. Mevlana Şems de Kimya Hatun'un ölümünden yedi gün geçtikten sonra 644 Şabanında tekrar Şam'a gitti.' (c II, 60-61)
Görüldüğü gibi sinirlenen Şems, gencecik kadının boynunu kırıyor ve cinayet soruşturmasından kurtulmak için Şam'a kaçıyor.
Ne var ki o dönemde Selçuklu sarayında Moğol baskısından dolayı yönetim değişiklikleri oluyor. Belli bir süre sonra yönetim, Ahi Evren Hace Nasreddin gibi düşünenlerin denetimine geçiyor. Hace Nasreddin yeni yönetimin hem Saray Öğretmeni, hem de bir tür İçişleri Bakanı oluyor. Tam bu sırada olay unutulmuştur umuduyla Şems Konya'ya dönüyor. Oysa olasılıkla o yokken gıyabında yargılanıp cinayet suçundan ölüme mahkum edilmiştir. Döner dönmez,  Mevlana'nın oğlu Alaeddin'in de içinde bulunduğu infaz timi harekete geçiyor, gece onu Mevlana'nın evinden çıkarıyor, kararı uyguluyor, cesedini bir kuyuya atıyorlar.
*
Şu bilinmelidir ki Şems'in cinayetleri bu üç olayla sınırlı değildir.
Kılı kıpırdamadan onca cinayet işleyen bu insanı yalnızca aşk adamı olarak sunanları anladığımı söyleyemem.

11 yorum:

  1. kendin kurgulamış, inanmış, yazmışsın. Ama yanlış inanmışsın. Yazdıkların baştan aşağı yalan. Bunu en iyi sen biliyorsun. Ama bunları ne maksatla yazdığını bilmiyorum. Ama gerçek bir bilgi vermek niyetinde olmadığın da belli. Sen hiç şemsin hayatını, kimya hatunu, sultan veledi, alaaddini, mesneviyi, mevlevilik üzerine yazılan kitapları kapaklarından bile olsa okumamışsın. Bu yazdıklarını biri okurda velev ki inanırsa seninde bu iftirada vebalin büyük olur.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. selamun aleykum allah razı olsun kardeşim ayrıca şems in şam' a geri dönüşünün sebebi halkın kendisine gösterilen tepkilerinin mevlana ya yönelmesinden dolayı mevlana hazretlerine bir zarar gelmesi endişesi üzere olmuştur. şuursuzca bilgi verenler ve insanların zihnini bulandıranlar elbet layığını bulacaktır.

      Sil
  2. İSLAMCILAR DA, RESMİ TARİHE VE RESMİ İDEOLOJİYE KARŞI SAVAŞ AÇTIĞINI İLAN EDENLER ARASINDA AMA GERÇEKLER, İŞLERİNE GELMEDİĞİNDE... HEMEN RESMİ TARİHE VE RESMİ İDEOLOJİYE YAPIŞIYORLAR... ÇÜNKÜ (TARİH BOYUNCA GÖRÜLDÜĞÜ GİBİ) ONLARIN DA ASIL DERDİ "İKTİDAR GÜCÜNÜ" ELE GEÇİRMEK...HALKI, DİNSEL MOTİFLİ EFSANELERLE UYUTMAK VE ONLARI GÜTMEK... MEVLANA'NIN "BÜYÜK HÜMANİST VE BÜYÜK İSLAM ALİMİ OLDUĞU" SAFSATASI "RESMİ TARİH KİTAPLARININ" VE EĞİTİMDE KULLANILAN "RESMİ EDEBİYATIN" VAZGEÇMEDİĞİ KONULARDAN BİRİ... HELE, MEVLANA'NIN; KİŞİLİKSİZLİĞE YAPTIĞI "BİN KERRE TÖVBENİ BOZMUŞ OLSAN DA GEL" ÇAĞRISI(BELKİ DE, MOĞOLLARA KARŞI DİRENİŞTE KARARSIZLIĞA DÜŞENLERİ AVLAMAK İÇİN... ASLINDA TESLİMİYET ÇAĞRISI) DİN ADINA, HOŞGÖRÜ ADINA NİÇİN YÜCELTİLİR? İÇERİSİNDE "PORNO" SEVİYESİNDE HİKAYELER BARINDIRAN MESNEVİ, NİÇİN MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI TARAFINDAN DÖNE-DÖNE YENİDEN YAYINLANIR? ÇÜNKÜ MEVLANA, YAŞADIĞI DÖNEMDE DE, BU GÜN DE "HALKI UYUTMAK" İÇİN KULLANILMIŞTIR. YAZACAK BAŞKA "ŞEYLER" DE VAR AMA YAZIYI UZATMAK İSTEMİYORUM. BİTİRİRKEN, "Şems-i Tebrizi Öldürür müydü?" ARAŞTIRMASININ YAZARINI KUTLUYORUM. "AYDINLANMA" HER ŞEYDEN ÖNCE, AKLIN ÖZGÜRLEŞMESİDİR. İNSANIN SORGULAMA YETENEĞİNİ KULLANMASIDIR...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Köksal Bey, bilimsel denilen yazınız Mevlana ve Şems'in şahsına öznel saldırılar içermekte. İsyanınız gözünüzü kör etmiş. vesselam

      Sil
  3. sizlere yani hiçbir şey bilmeden konuşan insanlara inanamıyorum. bu sitedeki yazıları yazan adamın mevlana ve şems hakkında hiçbir şey bilmediği aşikar. hepsi uydurmaca. ve dünyada milyonlarca mevlana ve şems hayranı varken, tüm dünya mevlana'yı iyi biri olarak bilirken (ki zaten iyi bir şahsiyetti kendisi) neden sen ve 1-2 kişi bu şekilde düşünüyor anlayamadım doğrusu. siz kendi kurduğunuz hayal dünyasında hiçbir şeyden habersiz olmaksızın kendi halinizde yaşayın ve insanları yalan yanlış şekilde bilgilendirmeyin lütfen.

    YanıtlaSil
  4. sizler ki önyargısı gözüne perde fikrine engel aklını kullanmaya mani olan insanlarsınız. burada yazılan bilgilerin çoğu yanlış (bilgi demeye bin şahit ister).nasıl aşkı yanıltır kalbi kirletirsiniz. onların bir tırnağı bile olamadınız şimdi de o tırnağı kirletmeye çalışırsınız. onlar nasıl aşıktı nasıl maşuktular bilir misiniz siz. mezhepler yalan tek mezhep aşktır ve her şey aşka kurbandır....
    eğer aşk sevgili uğruna can vermekse ondan ona yakınlık dilenmekse cenneti bir kenara atmaksa ve böyle siz bunu bilemezsiniz. yazık ki size aşktan mahrum kalmışsınız . yazık size karanlığınızda boğulmuşsunuz pisliğinizde çürümüşsünüz
    YAZIK SİZE.....

    YanıtlaSil
  5. Arkadaşlar itirazlar inanışla olmaz. Yazar ne güzel Kaynak gösterip bir yazı kaleme almış. Yazarın şahsiyetine hakaret etmeden itirazlarınızı kaynaklarla yaparsanız daha etkili olursunuz.

    YanıtlaSil
  6. Beyler her iddiayı baz alan yazıların kaynakları verilmiş. Açın okuyun asıl okumamış diyenler hiç okumamış ... kardeş eline sağlık bilgilendirdin bizi...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. pişkinin halinden ne anlasın ki ham...
      öyleyse sözü kısa kesmek gerek vesselam...

      Sil
  7. cook guzel bır acıklama, karşı gelenler kullaktan dolma bilgileri gercek ZAN edenlerdir ... insanlar mesneviye baksa İKİ SAPIK goreceklerde, bir türlü bakamadılar .. internetten araştırın kabak hikayesi, Allah'ın (haşa) kimya hatun kılığında gelmesi dahaneler göreceksiniz...

    YanıtlaSil