Diğer Bloglarım:
Nasreddin Hoca Osmanlıca Ebru Sanatı Muhlis Yalaka Makaleler / koksalciftci@hotmail.com
[Karikatürlerini kullanmama izin verdiği için Erdil Yaşaroğlu'na teşekkür ederim...]

Nasreddin Hoca Neden Öldürüldü?


Pek çok insan inanamıyor ama şu bir gerçek, Nasreddin Hoca, Mevlana müridi ve Moğol valisi Cacaoğlu Nurettin tarafından öldürüldü. Gözümüzün önünde dururken ilginçtir algılayamamışız, olan biteni bize Mikail Bayram anlattı. Tanık olacaksınız, hakarete varan karşı duruşlar birkaç yılda güneş altındaki kar gibi eriyecek ve gerçeklik herkes tarafından  kabul edilecek.
Şimdilik bizi ilgilendiren soru şu: Hoca hangi gerekçeyle öldürüldü?.
*
İlk Nasreddin Hoca, Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi
Müsameratül Ahbar, Anadolu Selçuki Tarihi, Anonim Selçukoğulları Tarihi ve Ariflerin Menkıbeleri gibi kaynaklarda üç ayrı kişiye Hace Nasreddin dendiği görülür ve adları şöyledir: Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi, Hace Nasreddin Muhammed el-Tusi, Hace Nasreddin b. Yavlak Arslan. Ayrıca Rum Selçuklu Devleti'nin kurucusu Kutalmış Oğlu Süleyman Şah'ın, tarihçi İbni Bibi'nin ve yaklaşık 20 tarihi kişiliğin daha şeref adı Nasırüddin'dir.
*
Mevlana'nın ve Mevlevilerin, Mesnevi, Divan-ı Kebir ve Ariflerin Menkıbeleri gibi eserlerde Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi'yi düşman belledikleri ve Arap Cuha tiplemesinin seçme fıkralarını onun kişiliğinde Anadolu'ya taşıdıkları görülmektedir. Mikail Bayram, bu gerekçeyle Hoca'nın, Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi olduğu sonucuna varıyor. Bu yaklaşıma göre ilk Nasreddin Hoca, Ahi Evren oluyor. Çünkü onun adının geniş şekli "Ahi Evren Ebu'l-Hakayık Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi"dir. Çıkarımı biz de akla yatkın buluyoruz.
*
Genç Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi'nin, Bağdat halifesi Nasır Lidinillah'ın, özel görevle Bağdat'tan gönderdiği grubun arasında Rum Selçuklu topraklarına geldiği biliniyor. Kayın pederi Evhadüddin-i Kirmani ölünce dini liderlik ona geçiyor. Muhaliflerinin onları, Halife Nasır Lidinillah'ın temsilcisi olmaları nedeniyle Nasırcılar, Nasreddiniler diye adlandırdıklarını düşünmekteyiz.
*
1200'lü yılların bölgedeki tarihi gelişmeleri
1100'lü yıllarda Cengiz Han, Moğolistan'da Moğol birliğini kurdu ve bazı bölge liderlerine barış antlaşması imzalamayı önerdi. Bunların başında Harizm lideri Muhammed geliyordu. Büyük Selçuklu'nun mirasına konmuş olan bu mağrur hükümdar, 100 kadar Moğol elçisini gerekçesiz öldürdü ve mal varlıklarına el koydu. Bu, Cengiz Han'ın İran, Anadolu, Suriye ve Irak üzerine yönelmesine neden oldu. O dönem Rum Selçuklu'nun sultanı olan Alaaddin Keykubat, Alamut'un efendisi Celaleddin Hasan III, Bağdat'ın halifesi de Nasır Lidinillah'tı. Lidinillah, kendine askeri korumacı olarak, köle neslin çocukları oldukları için dışladığı Harizm'i değil, Alamut'u seçti ve bu üç ülkeden oluşan bir "Moğol'a direniş ittifakı" kurdu. İttifakın Moğol'u üstlerine çektiğini düşünen oğulları, yaklaşık 4 yıllık süre içinde babalarını öldürterek direniş ittifakını teslimiyet ittifakına dönüştürdüler. Çünkü Moğol'a el kaldırmazlarsa, kendilerine dokunulmayacağına inanıyorlardı.
*
Hoca ve Mevlana'yı iki zıt devlet politikası çatışmaya sürükledi
Nasır Lidinillah'ın kurduğu direniş ittifakının Anadolu'daki yeni dini lideri Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi'yi idi. Oysa teslimiyetçi ittifak ülkelerinin oğul liderleri Anadolu'da işbirlikçi temsilcilere gereksinim duyuyorlardı. Bu gerekçeyle onlar Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi yerine Şems-i Tebrizi'nin hazırladığı Mevlana'ya yöneldiler. Buna Anadolu Türkmenleri karşı çıktılar ve eski direnişçi devlet politikasını geçerli saydılar. Moğol desteği de alan Mevlana, yeni ittifakın teslimiyetçi devlet politikasını hayata geçirmek için harekete geçti. Çatışma önce fıkralarla politik yıpratma düzeyindeydi. 1200'lerin ortalarında Moğol işgali tamamlandı, gerginlik arttı ve Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi, teslimiyet ittifakının Alamut temsilcisi olan Şems-i Tebrizi'yi öldürttü. Bu, hem Moğol'u, hem de Mevlana'yı çok kızdırdı. Bu nedenle Nasreddin Kırşehir'e sürgün edildi.
*
Mevlana da müridi Vali Cacaoğlu Nurettin'e Hoca'yı öldürtüyor
İçi yanan Mevlana'nın acısını, ağır sürgün dindirememişti.
90 yaşında olmasına karşın Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi, Kırşehir'de Moğol'a karşı ayaklanma girişiminde bulundu, yenildi ve ev hapsine alındı. Bunu fırsat bilen Mevlana, Kırşehir'e müridi Cacaoğlu Nurettin'in Moğol'ca vali olarak atanmasını sağladı. Yeni Valinin ilk işi ev hapsindeki Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi'yi 1 Nisan 1261 günü(*) öldürtmek oldu. Böylece hem Mevlana intikamını almış, hem de direniş ittifakının son lideri ortadan kaldırılmış oldu.
*
Kısacası, Hace Nasreddin Mahmut b. Ahmet el-Hoyi, yani ilk Nasreddin Hoca -yan etkenler ne olursa olsun- tam bağımsızlıkçı ve özgürlükçü olduğu için öldürüldü; işin gerçeği budur.
--------------
(*) Mikail Bayram: "Kırşehir'de Ahi Evren ve arkadaşlarının katliama tabi tutuldukları ..1 Nisan 1261'dır." Ahi Evren-Mevlana Mücadelesi, Konya 2005, s42.

20 yorum:

  1. Nasıl anlamadım ben Alper Burak Kaya

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yine beni yani Alper adım da bu zaten

      Sil
  2. benim sorum nasretin hoca neden öldürüldü

    YanıtlaSil
  3. Aga tezi çürütücem iyice okuyun. Böyle yalan yanlış bilgilere inanmayın. Şimdi Nasreddin Hoca ve Mevlana neredeyse yaşıtlardır Nasreddin Hoca 1208 yılında Mevlana 1207 yılında doğmuştur. Son paragrafta verilen bilgiye göre Nasreddin Hoca 90 yaşında olmasına rağmen ayaklanma başlatıyor diyor ve bunun üzerine Mevlana öldürtüyor yazıyor. Fakat Mevlana 66 yaşında vefat ediyor :) Nasıl oluyor da Nasreddin Hoca 90 yaşındayken Mevlana onu öldürtebiliyor ? Biraz kaynak araştırın ona göre yazın. Mevlana yaşadığı yüzyılın Müceddidir. İftira attığınız insanı tanıyın.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Sayın Bilinmeyen; Öncelikle ilgin için teşekkür ederim. Verdiğin bilgide bazı tarih yanlışları var. İzninle düzeltmek istiyorum. Mevlana yaş itibariyle Nasreddin Hoca'dan hayli küçüktür. Nasreddin Hocanın doğum ve ölüm tarihi 1171-1261, Mevlana'nın 1207-1273'tür. Yani Mevlana Hoca öldürüldükten 5 yıl sonra ölmüştür. Buna göre Mevlana Hoca'yı öldürecek bir hayli zamana sahipti. Bilgine sunarım. Selamlar.

      Sil
    2. söz konusu bahsedilen hoyi ile hace nasreddin aynı kişiler değildir. hz mevlananın hoyi öldürdüğü gülünüp geçilecek bir hikayedir. eserleriyle bütün insanlığın kalbine aşkı ve insan olmanın hakikatini fısıldayan 100 milyonlarca insanın kalbine taht kurmuş bir aşk kahramanının herşeyden öte bir allah velisinin böyle şeyler yapacağına inanmak delilikten başka birşey değildir.

      Sil
    3. Mevlana=Allah velisi?
      Kardeş aklın yerinde inşallah.Mevlana Allah velisi falan değil.Ve bu arada sen çok güveniyosun bu Mevlana denilen şahısa da Git bi mesnevi ye bak da bi gör kardeş.Diyor ki adamın biri,ben hacca gidecem diyor Mevlana da diyor ki gitmene gerek yok benim etrafımda tavaf et hacca gitmiş olursun diyor sence bu dogru mu da gelmiş Mevlana denilen şahısı savunuyorusun.

      Sil
  4. Aga tezi çürütücem iyice okuyun. Böyle yalan yanlış bilgilere inanmayın. Şimdi Nasreddin Hoca ve Mevlana neredeyse yaşıtlardır Nasreddin Hoca 1208 yılında Mevlana 1207 yılında doğmuştur. Son paragrafta verilen bilgiye göre Nasreddin Hoca 90 yaşında olmasına rağmen ayaklanma başlatıyor diyor ve bunun üzerine Mevlana öldürtüyor yazıyor. Fakat Mevlana 66 yaşında vefat ediyor :) Nasıl oluyor da Nasreddin Hoca 90 yaşındayken Mevlana onu öldürtebiliyor ? Biraz kaynak araştırın ona göre yazın. Mevlana yaşadığı yüzyılın Müceddidir. İftira attığınız insanı tanıyın.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Sayın No.1'in Gözlüğü; Öncelikle ilgin için teşekkür ederim. Verdiğin bilgide bazı tarih yanlışları var. İzninle düzeltmek istiyorum. Mevlana yaş itibariyle Nasreddin Hoca'dan hayli küçüktür. Nasreddin Hocanın doğum ve ölüm tarihi 1171-1261, Mevlana'nın 1207-1273'tür. Yani Mevlana Hoca öldürüldükten 5 yıl sonra ölmüştür. Buna göre Mevlana Hoca'yı öldürecek bir hayli zamana sahipti. Bilgine sunarım. Selamlar.

      Sil
  5. https://eksisozluk.com/entry/46248879 bir kaynak daha

    YanıtlaSil
  6. Yazınızın genelinde o kadar çok tutarsızlıklar var ki anlatamam. Bir tanesini düzeltelim. Nasreddin Hoca yaşamında Kırşehir yoktur. Akşehir vardır. 10 yaşında Akşehire gelmiş ve burada da vefat etmiştir. Türbesi de buradadır.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bülent Bey, "Hoca 10 yaşında Akşehir'e gelmiş" diyorsunuz. Bu benim için yeni bilgi. Kaynağınızı bizimle paylaşırsanız, eksiğimizi tamamlamamıza yardım etmiş olursunuz. Şimdiden teşekkürler.

      Sil
  7. Yazınızın genelinde o kadar çok tutarsızlıklar var ki anlatamam. Bir tanesini düzeltelim. Nasreddin Hoca yaşamında Kırşehir yoktur. Akşehir vardır. 10 yaşında Akşehire gelmiş ve burada da vefat etmiştir. Türbesi de buradadır.

    YanıtlaSil
  8. Parça parça bilgileri toplayıp kafanıza göre bir tez çıkarmışsınız ortaya

    YanıtlaSil